مشخصات پژوهش

صفحه نخست /سازگاری کشاورزان با تغییر ...
عنوان سازگاری کشاورزان با تغییر اقلیم در ایران: تحلیلی کتاب سنجی بر پایه منابع بین المللی
نوع پژوهش مقاله چاپ شده
کلیدواژه‌ها راهبردهای سازگاری، آسیبپذیری، عوامل اجتماعی اقتصادی ، مدلهای رفتاری، تابآوری اقلیمی
چکیده مقدمه: تغییر اقلیم یکی از مه مترین تهدیدهای زیستمحیطی قرن بیست و یکم محسوب م یشود که تأثیرات عمیقی بر منابع طبیعی و بهویژه بخش کشاورزی دارد. این پدیده با تغییر الگوهای اقلیمی، مستقیماً بر پایداری منابع آبی، حاصلخیزی خاک و چرخههای بومشناختی که برای تولید کشاورزی حیاتی هستند، اثر میگذارد. در سطح جهانی، افزایش میانگین دمای هوا، تغییر در الگوهای بارندگی، تداوم دورههای خشکسالی، کاهش ذخایر آب و افزایش دفعات و شدت حوادث حدی نظیر سیل و موجهای گرما، موجب تهدید بازده محصولات کشاورزی شدهاند . بر اساس گزارش هیئت بیندولتی تغییر اقلیم (IPCC) ، دمای جهانی از زمان پیش از صنعتی شدن تاکنون حدود 1 / 1 درجه سانتیگراد افزایشیافته است و اگر روند کنونی ادامه یابد، ممکن است تا پایان قرن از 4 درجه سانتیگراد فراتر رود. این تغییرات میتواند بازده محصولات اساسی مانند گندم، برنج و ذرت را تا سال 2050 در برخی مناطق بین 10 تا 25 درصد کاهش دهد؛ این مسئله بهویژه کشورهایی را که به کشاورزی معیشتی وابستهاند، بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد . ایران که عمدتاً دارای اقلیم خشک و نیمهخشک است، بهشدت در برابر این تأثیرات آسیبپذیر است؛ چرا که کاهش بارندگی، افزایش دما، خشکسالیهای مکرر و کاهش منابع آب سطحی و زیرزمینی را تجربه میکند. این فشارهای اقلیمی تولید کشاورزی، معیشت روستایی و امنیت غذایی ملی را تهدید میکند و درنت یجه چالشهایی چندبعدی در زمینههای زیستمحیطی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی برای کشور به وجود میآورد . مطالعه حاضر با رویکردی نظاممند به بررسی ادبیات علم ی انتشار یافته در مجلات بینالمللی درباره سازگاری کشاورزان ایرانی با تغییر اقلیم میپردازد و مجموعهای از پرسشهای کلیدی تحقیق را در ابعاد کمی، کیفی، مفهومی و جغرافیایی بررسی میکند. مواد و روشها : این مطالعه از روش تحلیل کتابسنجی نظاممند برای ترسیم و ارزیابی ادبیات علمی بی نالمللی مربوط به سازگاری کشاورزان ایرانی با تغییر اقلیم بهره گرفته است. تمرکز بر منابع نمایه شده بینالمللی، تضمینکننده دقت علمی و بازنمایی جهانی است . » ایران « و » تغییر اقلیم « ،» سازگاری « فرآیند جستوجو در دو مرحله انجام شد: ابتدا با ترکیب کلیدواژههای مرتبط با 384 سند محدودتر شد و در نهایت » کشاورزان « و » کشاورزی « شناسایی شد. در مرحله دوم، جستوجو با افزودن واژههای 140 سند انتخاب گردید . دادههای کتابشناختی به نرمافزار VOSviewer وارد شد تا تحلیل محتوای کمی شامل همنویسندگی و همرخدادی واژگان کلیدی انجام گیرد. این تحلیل به شناسایی شبک ههای همکاری، نویسندگان و کشورهای پرکار، روندهای موضوعی و تکامل مفهومی کمک کرد. روش کتابسنجی کمی با تحلیل محتوا ترکیب شد تا نمایی جامع از چشمانداز پژوهشها، شکافهای دانشی، روندهای روششناختی و موضوعات اولویتدار در این حوزه حیاتی ارائه شود . نتایج و بحث : یافت هها نشان داد تولید علمی در زمینه سازگاری کشاورزان ایرانی با تغییر اقلیم روندی افزایشی داشته و همکاریهای بینالمللی کیفیت روششناسی و ارتباط با سیاس تگذاری را ارتقا داده است. بیشتر مطالعات بر عوامل فردی و اجتماعی اقتصادی، – آسیبپذیری و مدلهای رفتاری متمرکز بودهاند ، هرچند 25 درصد آنها فاقد چارچوب نظری مشخصاند. از نظر جغرافیایی نیز تمرکز بر استانهای کشاورزیمحور و آسیبپذیر مانند خوزستان، فارس و آذربایجان بوده است. همچنین، رفتارهای سازگاری کشاورزان شامل اقداماتی مانند تغییر تاریخ کاشت و بذرهای مقاوم، مدیریت منابع آب )آبیاری قطرهای، جمعآوری آب باران(، فناوریهای نوین )کشاورزی دقیق(، سازوکارهای اقتصا
پژوهشگران سعید برخوری (نفر اول)