|
عنوان
|
سازگاری کشاورزان با تغییر اقلیم در ایران: تحلیلی کتاب سنجی بر پایه منابع بین المللی
|
|
نوع پژوهش
|
مقاله چاپ شده
|
|
کلیدواژهها
|
راهبردهای سازگاری، آسیبپذیری، عوامل اجتماعی اقتصادی ، مدلهای رفتاری، تابآوری اقلیمی
|
|
چکیده
|
مقدمه: تغییر اقلیم یکی از مه مترین تهدیدهای زیستمحیطی قرن بیست و یکم محسوب م یشود که تأثیرات عمیقی بر منابع طبیعی و
بهویژه بخش کشاورزی دارد. این پدیده با تغییر الگوهای اقلیمی، مستقیماً بر پایداری منابع آبی، حاصلخیزی خاک و چرخههای
بومشناختی که برای تولید کشاورزی حیاتی هستند، اثر میگذارد. در سطح جهانی، افزایش میانگین دمای هوا، تغییر در الگوهای
بارندگی، تداوم دورههای خشکسالی، کاهش ذخایر آب و افزایش دفعات و شدت حوادث حدی نظیر سیل و موجهای گرما، موجب تهدید
بازده محصولات کشاورزی شدهاند . بر اساس گزارش هیئت بیندولتی تغییر اقلیم (IPCC) ، دمای جهانی از زمان پیش از صنعتی شدن
تاکنون حدود 1 / 1 درجه سانتیگراد افزایشیافته است و اگر روند کنونی ادامه یابد، ممکن است تا پایان قرن از 4 درجه سانتیگراد فراتر
رود. این تغییرات میتواند بازده محصولات اساسی مانند گندم، برنج و ذرت را تا سال 2050 در برخی مناطق بین 10 تا 25 درصد کاهش
دهد؛ این مسئله بهویژه کشورهایی را که به کشاورزی معیشتی وابستهاند، بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد . ایران که عمدتاً دارای اقلیم
خشک و نیمهخشک است، بهشدت در برابر این تأثیرات آسیبپذیر است؛ چرا که کاهش بارندگی، افزایش دما، خشکسالیهای مکرر و
کاهش منابع آب سطحی و زیرزمینی را تجربه میکند. این فشارهای اقلیمی تولید کشاورزی، معیشت روستایی و امنیت غذایی ملی را
تهدید میکند و درنت یجه چالشهایی چندبعدی در زمینههای زیستمحیطی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی برای کشور به وجود میآورد .
مطالعه حاضر با رویکردی نظاممند به بررسی ادبیات علم ی انتشار یافته در مجلات بینالمللی درباره سازگاری کشاورزان ایرانی با تغییر
اقلیم میپردازد و مجموعهای از پرسشهای کلیدی تحقیق را در ابعاد کمی، کیفی، مفهومی و جغرافیایی بررسی میکند.
مواد و روشها : این مطالعه از روش تحلیل کتابسنجی نظاممند برای ترسیم و ارزیابی ادبیات علمی بی نالمللی مربوط به سازگاری
کشاورزان ایرانی با تغییر اقلیم بهره گرفته است. تمرکز بر منابع نمایه شده بینالمللی، تضمینکننده دقت علمی و بازنمایی جهانی است .
» ایران « و » تغییر اقلیم « ،» سازگاری « فرآیند جستوجو در دو مرحله انجام شد: ابتدا با ترکیب کلیدواژههای مرتبط با 384 سند
محدودتر شد و در نهایت » کشاورزان « و » کشاورزی « شناسایی شد. در مرحله دوم، جستوجو با افزودن واژههای 140 سند انتخاب
گردید . دادههای کتابشناختی به نرمافزار VOSviewer وارد شد تا تحلیل محتوای کمی شامل همنویسندگی و همرخدادی واژگان
کلیدی انجام گیرد. این تحلیل به شناسایی شبک ههای همکاری، نویسندگان و کشورهای پرکار، روندهای موضوعی و تکامل مفهومی کمک
کرد. روش کتابسنجی کمی با تحلیل محتوا ترکیب شد تا نمایی جامع از چشمانداز پژوهشها، شکافهای دانشی، روندهای
روششناختی و موضوعات اولویتدار در این حوزه حیاتی ارائه شود .
نتایج و بحث : یافت هها نشان داد تولید علمی در زمینه سازگاری کشاورزان ایرانی با تغییر اقلیم روندی افزایشی داشته و همکاریهای
بینالمللی کیفیت روششناسی و ارتباط با سیاس تگذاری را ارتقا داده است. بیشتر مطالعات بر عوامل فردی و اجتماعی اقتصادی، –
آسیبپذیری و مدلهای رفتاری متمرکز بودهاند ، هرچند 25 درصد آنها فاقد چارچوب نظری مشخصاند. از نظر جغرافیایی نیز تمرکز بر
استانهای کشاورزیمحور و آسیبپذیر مانند خوزستان، فارس و آذربایجان بوده است. همچنین، رفتارهای سازگاری کشاورزان شامل
اقداماتی مانند تغییر تاریخ کاشت و بذرهای مقاوم، مدیریت منابع آب )آبیاری قطرهای، جمعآوری آب باران(، فناوریهای نوین
)کشاورزی دقیق(، سازوکارهای اقتصا
|
|
پژوهشگران
|
سعید برخوری (نفر اول)
|