فاطمه آمیغی

سابقه و هدف: اسیدفولیک یکی از ویتامین های ضروری گروه B است که نقش حیاتی در سنتزDNA، تقسیم سلولی و رشد بافتی دارد. با این حال، این ویتامین به شدت نسبت به عوامل محیطی از جمله نور، دما، pH و اکسیدکننده ها حساس بوده و در نتیجه در فرمولاسیون های غذایی و دارویی به سرعت تخریب می شود. به منظور افزایش پایداری و فراهمی زیستی اسیدفولیک، طراحی سامانه های رهایش کنترل شده بر پایه پلیمرهای زیست تخریب پذیر نظیر کیتوزان مورد توجه قرار گرفته است. در پژوهش حاضر، هدف اصلی تهیه نانوذرات کیتوزان-سدیم تری پلی فسفات حاوی اسیدفولیک به روش ژل شدن یونی و بررسی ویژگی های فیزیکوشیمیایی، ساختاری و الگوی رهایش این سامانه بود. مواد و روش ها: نانوذرات کیتوزان از طریق فرآیند ژل شدن یونی با استفاده از سدیم تری پلی فسفات به عنوان عامل اتصال دهنده یونی سنتز شد و اسیدفولیک در طی فرایند درون پوشانی گردید. ویژگی های فیزیکی و ساختاری نانوذرات از طریق میکروسکوپ الکترونی روبشی گسیل میدان (FESEM)، اندازه گیری پتانسیل زتا با دستگاه زتاسایزر و به منظور تایید برهمکنش های شیمیایی و تشکیل پیوندهای بین مولکولی میان کیتوزان، اسیدفولیک و سدیم تری پلی فسفات، طیف سنجی مادون قرمز با تبدیل فوریه (FTIR) مورد بررسی قرار گرفت. راندمان نانو درون پوشانی اسیدفولیک به روش اسپکتروفتومتری محاسبه شد. همچنین آزمون رهایش کنترل شده در شرایط محیطی طی یک دوره 30 روزه انجام و داده های حاصل با مدل های سینتیکی مختلف شامل هیگوچی، پپاس، مرتبه اول و مرتبه صفر برازش داده شدند. یافته ها: تصاویر FESEM مورفولوژی کروی و یکنواخت نانوذرات را در هر دو نمونه خالص و حاوی اسیدفولیک نشان داد. اندازه متوسط ذرات برای نانوذرات خالص حدود 39 نانومتر و برای نمونه های حاوی اسیدفولیک 360 نانومتر بود. نتایج پتانسیل زتا بیانگر بار سطحی مثبت و مناسب برای حفظ پایداری کلوئیدی سامانه بود، هرچند حضور اسیدفولیک موجب کاهش نسبی بار مثبت گردید. طیف های FTIR نشان دادند که باندهای مشخصه کیتوزان و اسیدفولیک دچار جابجایی و تغییر شدت شده اند که تأییدی بر درون پوشانی مؤثر اسیدفولیک در شبکه پلیمری کیتوزان است. راندمان نانو درون پوشانی برابر با 91 درصد به دست آمد که نشان دهنده کارایی بالای فرمولاسیون بود. بررسی رهایش در شرایط محیطی نشان داد که الگوی رهایش به صورت آهسته و کنترل شده بوده و تنها حدود 28 درصد از اسیدفولیک طی 30 روز آزاد شد. تحلیل داده ها با مدل های سینتیکی نشان داد مدل پپاس با ضریب همبستگی 97/0 بهترین برازش را دارد و مکانیزم غالب رهایش از نوع انتشار فیکی است. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که نانوذرات کیتوزان-سدیم تری پلی فسفات حاوی اسیدفولیک از نظر ویژگی های فیزیکوشیمیایی، پایداری کلوئیدی، راندمان بالای درون پوشانی و الگوی رهایش کنترل شده، سامانه ای کارآمد و پایدار محسوب می شوند. بنابراین، این نانوذرات می توانند به عنوان حامل های مؤثر در سامانه های انتقال هدفمند و رهایش آهسته اسیدفولیک در صنایع غذایی، مکمل های تغذیه ای و داروسازی مورد استفاده قرار گیرند.