صالح سنجری

این پژوهش با هدف بررسی تأثیر فرآیندهای ریزوسفری دو گونه گیاه مرتعی گز و کهور بر تغییرات کانی شناسی، فیزیکی و شیمیایی خاک انجام شد. به این منظور آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقاتی شهید بهشتی دانشگاه جیرفت، واقع در منطقه ای با خاک شور، طراحی گردید. نمونه برداری از خاک ریزوسفری و غیر ریزوسفری در سه عمق (0-25، 25-50 و 50-100 سانتی متر) صورت گرفت و یک قطعه زمین بکر مجاور نیز به عنوان شاهد انتخاب شد. نمونه ها پس از انتقال به آزمایشگاه جهت سنجش برخی ویژگی های فیزیکی و شیمیایی شامل بافت خاک، کربن آلی، ظرفیت تبادل کاتیونی، هدایت الکتریکی، pH، کربنات کلسیم معادل و پتاسیم مورد تجزیه قرار گرفتند. همچنین مطالعات کانی شناسی بخش رس با استفاده از دستگاه پراش پرتو ایکس انجام شد. داده ها با نرم افزارهای SPSS و SAS تحلیل و مقایسه میانگین ها با آزمون دانکن صورت گرفت. نتایج نشان داد که نوع پوشش گیاهی و عمق خاک اثر معنی داری بر برخی ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک داشتند. بافت خاک در اغلب تیمارها لومی سیلتی بود، اما در ریزوسفر کهور و گز به ترتیب بافت های رسی و لومی مشاهده شد. بیشترین مقدار ماده آلی در ریزوسفر گز (97/2 درصد) و کهور (81/2 درصد) ثبت گردید، در حالی که خاک شاهد دارای کمترین مقدار بود. هدایت الکتریکی در خاک شاهد بالاترین میزان (84/14 dSm-1) و در ریزوسفر گز و کهور پایین تر بود. همچنین pH خاک با افزایش عمق افزایش یافت. بررسی کانی شناسی خاک نشان داد که حضور گیاهان گز و کهور موجب تغییر در ترکیب و فراوانی کانی های رسی شده و نسبت به خاک شاهد تفاوت هایی آشکار ایجاد کرده است. تغییرات ظرفیت تبادل کاتیونی نیز متناسب با مقدار رس و نوع کانی های رسی مشاهده شد. به طور کلی نتایج این تحقیق بیانگر نقش مهم فرآیندهای ریزوسفری گیاهان گز و کهور در بهبود برخی ویژگی های شیمیایی خاک و تغییرات کانی شناسی آن در شرایط خاک های شور منطقه جیرفت است. این یافته ها می تواند در مدیریت و اصلاح خاک های مناطق خشک و نیمه خشک با استفاده از گونه های مرتعی بومی مورد توجه قرار گیرد.