مجتبی خوارزمی

علاقه ایرانیان به شرق دریای مدیترانه که در دوران باستان فینیقیه و در دوره روم ه عنوان بیزانس و پس از تسلط صلیبیان لوانت نامیده شد و در همان زمان مسلمانان آن را شامات می نامیدند، از دوره هخامنشیان تا سده های میانه وجود داشت و بسته به قدرت هر یک از حکومت ها و پادشاهی ها، میزان و شیوه و هدف های تسلط بر این مناطق و راهبردها متفاوت بود. پیش از هخامنشیان یعنی در زمان آشور نو و نیز بابل نو این مناطق تسخیر شده و صرفاً خراجگذار شدند، در دوره هخامنشیان اما به صورت بخشی از خشترن پاونه(ساتراپی) درآمدند و به صورت منظم مالیات می پرداختند. در دوره اشکانی و ساسانی هم این مناطق بویژه سوریه مرکز درگیری ها بود و بر سیستم خراج و تاراج اداره می شدند به جز در اواخر ساسانی در زمان خسرو دوم که بخشی از قلمرو سیاسی ساسانی شدند. در دوره های اسلامی نیز سلجوقیان و ایلخانان گرایش زیادی به این مناطق داشتند در این دوره ایدئولوژی های دینی(اسماعیلیان) نیز در سوریه در قالب تصرف دژها و قلاع مهم فعالیت داشتند. به نظر می رسد که در دوره های اسلامی هدف مهم در رسیدن به مدیترانه دسترسی به راه های تجاری بود. چیزی که در سده پایانی دوره ساسانی با تصرف یمن و در اختیار گرفتن تجارت دریایی از هند به سمت مدیترانه و مصر عملی شد. مهمترین پرسش این پژوهش این است که دلایل علاقه ایرانیان از دوران باستان تا دوره سلجوقی از رسیدن به مدیترانه چه بود. فرضیه: دسترسی ایرانیان به راه های تجاری و دسترسی به ثروت این مناطق بود. این پژوهش با استفاده از مطالعات کتابخانه ای صورت پذیرفته است.