مجتبی خوارزمی

شهر شوش که یکی از شهرهای کهن و مهم در سراسر دوران تاریخی بوده است، جایگاه خود را به عنوان یک محوطه مهم باستانی و تاریخی از هزاره پنجم تثبیت نمود، این شهر و دوره شوش III ( آغاز عیلامی) (حدود 3200-2900پ.م) یک دوره ای را در بر می گیرد که در آن مقدمات شکل گیری دوره شهرنشینی انجام می شود، این دوره دارای نشانه هایی مانند پیدایش نوشتار، مهرهای استوانه ای، سفال کاسه با لبه واریخته هویدا می شود. این دوره در محوطه شوش با لایه IIIشوش همزمان است؛ در این لایه نخستین لوحه های آغاز عیلامی کشف شد. در این دوره مواد فرهنگی مرتبط با دوره روستانشینی جدید یا شوش A پایانی؛ تحت تأثیر دوره اوروک جدید جای خود را به ساختارهای جدیدتر و متفاوت تری می دهد، تغییرات سیاسی و جمعیتی، افزایش محوطه-های اقماری و آغاز استفاده از لوحه های نگارشی که خود معلول روابط اقتصادی شوش با همسایگان دور و نزدیک خود بود و نیز تغییرات معماری بخشی از این تحولات در گذر از روستانشینی به شهرنشینی یا آغاز نگارش در شوش بود که شوش را در سراسر این دوران تحت تأثیر قدرت های جنوب میانرودان و فلات ایران قرار داد و همین موضوع سبب افزایش یا کاهش گستره(وسعت شوش) تا دوره عیلام قدیم شد. این مسایل سبب شد که کم کم ساختارهای شهرنشینی تکمیل شده و در نهایت پس از چند سده پادشاهی عیلام شکل بگیرد. اینکه چه تحولاتی در دوره شوش Aپایانی رخ داد که منجر به شکل گیری ساختارهای شهری شد و نتایج گسترش و تغییرات محوطه شوش تا دوره عیلام قدیم از مهمترین پرسش های مطرح شده در این مقاله است. هدف از این پزوهش نشان دادن گسترش شهر شوش و اندازه آن از دوره آغاز عیلامی تا بخشی از عیلام قدیم در نتیجه تأثیر و تأثرات قدرت-های موجود در فلات ایران و جنوب میانرودان و نقش حایل شوش و حفظ تعادل قدرت در ارتباط با مناطق نامبرده است.