25 آبان 1405

حسین حبیبی

مرتبه علمی: استادیار
نشانی: دانشگاه جیرفت، گروه باستان شناسی
تحصیلات: دکترای تخصصی / باستان شناسی
تلفن: —
دانشکده: دانشکده ادبیات و علوم انسانی

مشخصات پژوهش

عنوان
دخمه گذاری زرتشتی: دخمه های دوگانۀ کرمان
نوع پژوهش پایان نامه
کلیدواژه‌ها
دخمه؛ زرتشتی؛ تدفین؛ کرمان؛ قدیمی؛ هندی.
پژوهشگران حسین حبیبی

چکیده

دخمه ها از مهم ترین جلوه های معماری تدفینی زرتشتیان به شمار می روند که مطالعه آن ها علاوه بر شناخت آیین های تدفین، در تبیین تحولات فرهنگی، مذهبی و معماری جوامع زرتشتی ایران نیز اهمیت ویژه ای دارد. با وجود پیشینه کهن این سنت تدفینی، بسیاری از دخمه های زرتشتی ایران، به ویژه در استان کرمان، تاکنون به طور مستقل از منظر باستان شناختی و معماری بررسی نشده اند و ابهام هایی درباره تاریخ ساخت، ویژگی های کالبدی و روند تحول آن ها وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، مستندسازی، تحلیل معماری و گاه نگاری نسبی دو دخمه زرتشتی کرمان، شامل دخمه قدیمی (ایرانی) و دخمه جدید (هندی)، انجام شده است.این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای، بررسی منابع تاریخی، مطالعات میدانی، مستندسازی معماری، برداشت های کالبدی و تحلیل تطبیقی انجام شده است. در این راستا، ویژگی های معماری، نحوه استقرار، سازمان فضایی، اجزای داخلی و سازه های پیرامونی دو دخمه بررسی و با نمونه های شناخته شده داخل و خارج از ایران مقایسه شد. همچنین به منظور دستیابی به گاه نگاری نسبی، مجموعه سفال های سطحی گردآوری شده از محوطه از نظر ویژگی های ساخت، گونه شناسی، فرم و شاخص های زمانی مطالعه و با نمونه های تاریخ دار قابل قیاس تطبیق داده شد.نتایج پژوهش نشان می دهد که هر دو اثر از نظر ساختار کالبدی و سازمان فضایی، در چارچوب الگوی معماری دخمه های زرتشتی قابل تفسیر هستند؛ با این حال، تفاوت هایی در شیوه ساخت، مصالح، اجزای معماری و برخی عناصر وابسته میان آن ها مشاهده می شود که بیانگر تحول این سنت تدفینی در گذر زمان است. بررسی های تطبیقی نشان داد که دخمه قدیمی کرمان از بسیاری جهات استمرار ویژگی های معماری سنتی دخمه های ایرانی را حفظ کرده است، در حالی که دخمه جدید (هندی) متأثر از تحولات دوره قاجار، ارتباط زرتشتیان ایران با پارسیان هند و اقدامات مانکجی هاتریا شکل گرفته است. همچنین مطالعه سفال های سطحی، ضمن تأیید نتایج حاصل از تحلیل های معماری، شواهدی برای گاه نگاری نسبی محوطه ها و استمرار استفاده از آن ها در دوره های مختلف اسلامی ارائه می کند. بر این اساس، تلفیق داده های معماری، تاریخی و باستان شناختی امکان بازسازی روند تحول این دو دخمه و تعیین جایگاه نسبی آن ها در سیر تکامل معماری تدفینی زرتشتیان کرمان را فراهم ساخته و می تواند مبنایی برای پژوهش های آینده و حفاظت از این آثار ارزشمند باشد.