جواد زمانی

امروزه یکی از مهم ترین چالش های پیش روی تحقق توسعه پایدار در سطح جهانی، منطقه ای و محلی برداشت بی رویه و بهره برداری نامطلوب از منابع آب زیرزمینی در بخش کشاورزی می باشد؛ مسئله ای که ابعاد محیطی، اجتماعی و اقتصادی زندگی روستاییان را با تهدید مواجه کرده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر دشت جیرفت، به بررسی سیاست تعادل بخشی برداشت آب زیرزمینی و ارزیابی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن می پردازد تا راهکارهایی سازگار با شرایط محلی برای کاهش بهره برداری و افزایش منافع جوامع روستایی ارائه دهد. ماهیت این تحقیق توصیفی–تحلیلی بوده و از روش های کمی و کیفی در مراحل گردآوری تا تحلیل داده ها استفاده شده است. ابزار گردآوری داده شامل مطالعات اسنادی و کتابخانه ای، مشاهدات میدانی و پرسشنامه می باشد. داده های خام حاصل از پرسشنامه با بهره گیری از نرم افزارSPSS مورد تحلیل قرار گرفته است. جامعه آماری تحقیق شامل کشاورزان بهره بردار از 1939 حلقه چاه عمیق کشاورزی واقع در محدوده دشت جیرفت است. حجم نمونه برابر با 320 بهره بردار از 90 چاه منتخب بوده که شامل بهره برداران خانوادگی، سرمشاع ها، مالکان بزرگ و نیز متخصصان و فارغ التحصیلان رشته کشاورزی شاغل در این حوزه می باشد. نتایج نشان داد که بر اساس خروجی آزمون یومان ویتنی، قوانین و سیاست های تشویقی در مقایسه با سایر مداخلات، آثار اقتصادی–اجتماعی چشم گیرتری در ایجاد تعادل نسبی منابع آب زیرزمینی در نواحی روستایی دشت جیرفت دارند. این نتایج بر اساس نظرات ذهنی کاربران است و هیچ گونه برداشتی در زمینه اقتصادی-اجتماعی مانند افزایش درآمد کشاورزان، انجام نشده است. هم چنین، بر پایه تحلیل های انجام شده، راهکارهای عملی پیشنهادی شامل ذخیره سازی آب، انتقال و توزیع بهینه در سطح مزرعه و کاهش تبخیر، می تواند به ایجاد تعادل در منابع آب زیرزمینی، کاهش آسیب پذیری و پایداری فعالیت های کشاورزی در این منطقه کمک نماید.