محسن شرافتمندراد

گونهی پنج انگشت با نام علمی Vitex agnus – castus L. ی ک گیاه چندساله از خانواده نعناعیان ) Lamiaceae ( است. این گونه به سبب ارزش دارویی بالا، خاصیت ضد باکتری، ضد قارچی نیازمند توجه و البته مطالعاتی افزون میباشد. در همین راستا، هدف از تحقیق حاضر، بررسی ترکیبات فیتوشیمیایی گیاه دارویی پنج انگشت در استان کهگیلویه و بویراحمد می باشد. جهت انجام تحقیق حاضر، بعد از جمعآوری اطلاعات کامل در رابطه به گیاه مورد مطالعه و رویشگاههای آن، پنج رویشگاه خاناحمد، امامزاده جعفر، لیشتر، فیلگاه و تنگ پیرزال جهت انجام تحقیق انتخاب شد. جهت بررسی و مقایسهی تنوع کمی و کیفی اسانس گیاه پنج انگشت، پس از جمعآوری سرشاخههای گلدار گیاه و خشک نمودن در محیط آزمایشگاه، اسانس گیاه مورد مطالعه، با استفاده از روش تقطیر با آب )طرح کلونجر( استخراج شده و شناسایی و جداسازی مواد موثره اسانس ها، توسط دستگاههای GC-FID و GC/MS انجام شد. نتایج حاصل از آنالیز روغنهای ضروری در پنج جمعیت مورد مطالعه نشان داد در مجموع 48 ترکیب شناسایی ) 8 / 95 - 5 / 98 درصد( شد. بر اساس نتایج حاصل از این تحقیق اختلاف معنی داری بین ترکیبهای اصلی اسانسها مشاهده نشد. در همه جمعیتها، بخش عمده اسانس را هیدروکربنهای مونوترپنی تشکیل میدهند که آلفا پینن ) 3 / 25 تا 2 / 29 درصد( و لیمونن ) 89 / 7 تا 85 / 9 درصد( بیشترین مقدار را داشتند. از دیگر ترکیبات اصلی اسانس میتوان به (E)-β-(E)-β-methyl ionone ( 38 / 12 تا 37 / 17 درصد(، (E)-β- کاریوفیلن ) 7 / 3 تا 8 / 9 درصد( و β-eudesmol ( 5 تا 1 / 6 درصد( اشاره کرد . با توجه به اهمیت اسانس استحصالی و تنوع ترکیبات موجود در اسانس گیاه پنج انگشت، همچنین با توجه به اثرگذاری شاخص ههای رویشگاهی بر مولف ههای کمی وکیفی اسانس حاصله از این گیاه، نتا یج حاصل از پژوهش حاضر گام ی موثر در جهت ترویج شیو ههای علمی کشت، اهلیکردن و تولید این گیاه بوده و باید مورد توجه متخصص ی ن قرار گیرد.