سعید شفیعی

از جمله روش های کارآمد و سازگار با محیط زیست برای کنترل بیماری های گیاهی، استفاده از عوامل بیولوژیک است. با تکثیر این عوامل بیولوژیک و خالص سازی مواد تولیدی آن ها، می توان در قالب فرمولاسیون های کشاورزی از آن ها علیه بیمارگرهای گیاهی بهره برد. با توجه به قدرت بالای این عوامل در بازدارندگی از رشد و همچنین بی ضرر بودن آن ها برای محیط زیست، این روش ها می توانند به عنوان جایگزینی مناسب برای سموم شیمیایی رایج در کشاورزی مورد استفاده قرار گیرند. تحقیق حاضر با هدف، ارزیابی عملکرد فرمولاسیون های منفرد و ترکیبی باکتری بیوکنترل با استفاده از حامل های پودری، به منظور دستیابی به فرمولاسیونی با پایداری بالا و اثربخشی طولانی مدت انجام شد. در این تحقیق، ویژگی های فیزیکی و شیمیایی حامل های پودری پرلیت و باگاس نیشکر شامل ظرفیت نگهداری رطوبت، اندازه ذرات، اسیدیته (pH) و هدایت الکتریکی (EC) مورد بررسی قرار گرفت. سپس باکتری های Azospirillum brasilense، Pseudomonas fluorescens در محیط کشت جامد (NAS) و Bacillus subtilis در محیط کشت مایع (NB) تکثیر شدند. پیش از تهیه فرمولاسیون ها، میزان جذب سوسپانسیون باکتریایی با استفاده از دستگاه اسپکتروفتومتر در طول موج 600 نانومتر (OD=1) اندازه گیری شد. بر اساس این اندازه گیری، جمعیت باکتریایی به مقدار CFU/ml 109 تنظیم گردید. سپس فرمولاسیون های مختلف با نسبت های مشخص از باکتری ها و حامل ها تهیه گردید و در دمای محیط به مدت سه ماه نگهداری شدند. همچنین، ماندگاری جمعیت جدایه باکتریایی در فرمولاسیون های منفرد و ترکیبی در بازه های زمانی مختلف با استفاده از روش رقت سازی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که ترکیب باگاس و پرلیت شرایط مناسبی برای حفظ و ماندگاری جمعیت باکتری ها فراهم می آورد. در بررسی فرمولاسیون های منفرد، نتایج نشان داد که باکتری Azospirillum brasilense عملکرد بهتری نسبت به سایر باکتری ها داشته و توانست جمعیت بالاتری را در طول دوره نگهداری حفظ کند. این باکتری با سازگاری زیستی بالا، توانایی استفاده از منابع غذایی موجود در حامل و مقاومت به تنش های محیطی، پایداری قابل توجهی از خود نشان داد. در مقابل، باکتری Pseudomonas fluorescens نیز پس از گذر از دوره سازگاری اولیه، رشد مناسبی داشت اما نوسانات بیشتری در جمعیت آن مشاهده شد. باکتری Bacillus subtilis به واسطه توانایی تشکیل اندوسپور، جمعیت نسبتاً ثابتی را حفظ کرد، اما میزان رشد آن در مقایسه با A. brasilense و P. fluorescens کمتر بود. در فرمولاسیون ترکیبی، تعاملات هم افزایی بین سویه های باکتریایی موجب افزایش جمعیت کلی در مراحل اولیه و حفظ نسبی آن در طول زمان شد. انتخاب سویه های مکمل با ویژگی های زیستی متفاوت، مانند تولید متابولیت های محرک رشد، تحمل تنش و سازگاری با حامل های آلی و معدنی، نقش مهمی در پایداری جمعیت ایفا کرد. این نتایج نشان داد که فرمولاسیون ترکیبی می تواند به عنوان راهکاری مؤثر برای افزایش اثربخشی و دوام عوامل بیوکنترل در شرایط نگهداری مورد استفاده قرار گیرد.