محمد سادات حسینی

تنش خشکی یکی از مهم ترین عوامل محدودکننده رشد و تولید گیاهان در مناطق خشک و نیمه خشک جهان به شمار می رود. استفاده از روش های زیستی و فیزیولوژیکی نوین نظیر هالوپرایمینگ و بهره گیری از ریزجانداران محرک رشد گیاه (PGPR) می تواند نقشی مؤثر در افزایش تحمل گیاهان به شرایط کم آبی ایفا کند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر هالوپرایمینگ و ریزجانداران محرک رشد گیاه روی مقاومت پایه نارنج مرکبات در برابر تنش خشکی در شرایط گلخانه ای انجام گرفت. این پژوهش به صورت آزمایش فاکتوریل سه عاملی در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با سه تکرار در گلخانه پژوهشی دانشگاه جیرفت در سال 1402 انجام گردید. عامل اول هالوپرایمینگ در دو سطح (با و بدون تنش شوری)، عامل دوم تنش خشکی در دو سطح آبیاری معمولی و قطع آب آبیاری و عامل سوم ریزجانداران محرک رشد گیاه در چهار سطح (شاهد، باکتری، قارچ میکوریزا، و قارچ میکوریزا + باکتری) بودند. برای این منظور صفات فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی از جمله ،شاخص کلروفیل، رطوبت نسبی برگ (RWC) ، کارتنوِید، آنتوسیانین، پروتئین کل، مالون دی آلدهید، قندهای احیاکننده، فنل، فلاونِید و رادیکال های فعال اکسیژن ROSو فعالیت برخی آنزیم های آنتی اکسیدانی مانند پراکسیداز و کاتالاز و هم چنین بررسی کیفی میکوریزایی رنگ آمیزی ریشه با روش های معمول آزمایشگاهی مورد بررسی قرارگرفت. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد هالوپرایمینگ بر صفات کلروفیل ab، آنتوسیانین، مالون دی آلدهید، پروتئین، ROS ، پراکسیداز، فنول و فلاونویید برگ نارنج اثر معنی داری( 0.01P ≤) داشته است. هم چنین میکروارگانیزم ها بر صفات آنتوسیانین، مالون دی آلدهید، کاتالاز، پروتئین، ROS ، پراکسیداز، فنول، فلاونویید، قند محلول اثر معنی داری (0.01 P ≤) داشته است. در اکثر صفات مورد بررسی (آنتوسیانین، مالون دی آلدهید، کاتالاز، ROS ، پراکسیداز، فنول، فلاونویید و قند محلول)، اثر متقابل سه گانه هالوپرایمینگ، تنش خشکی و میکروارگانیزم ها اثر معنی داری در سطح احتمال یک درصد داشته است. به طور کلی کاربرد تلفیقی هالوپرایمینگ و ریزجانداران محرک رشد گیاه موجب بهبود تحمل به تنش خشکی و رشد گیاه و افزایش بهره وری فیزیولوژیکی می شود و رویکردی پایدار برای مدیریت تنش های محیطی در گیاهان حساس مانند نارنج به شمار می آید. این ترکیب با افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان، کاهش ROS و MDA، و افزایش ترکیبات حفاظتی مانند آنتوسیانین، فنول، فلاونوئید و قندهای محلول، نقش مؤثری در کاهش آسیب اکسیداتیو و بهبود رشد ایفا کرد.