محمد سادات حسینی

شوری خاک یکی از مهم ترین تنش های محیطی است که رشد و عملکرد گیاهان دارویی از جمله زوفا (Hyssopus officinalis) را تحت تأثیر قرار می دهد. بهره گیری از ریزجانداران محرک رشد گیاه مانند قارچ Piriformospora indica، یکی از راهکارهای مؤثر زیست محیطی برای کاهش اثرات منفی تنش های غیرزیستی است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر قارچ Piriformospora indica بر بهبود مقاومت گیاه زوفا (Hyssopus officinalis) در برابر تنش شوری در شرایط کشت درون شیشه ای انجام شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار سطح شوری (0، 8، 16 و 20 میلی مولار) و دو سطح قارچ کاربرد و عدم کاربرد (P. indica) در چهار تکرار اجرا شد. پس از اعمال تیمارها، صفاتی همچون رنگدانه های فتوسنتزی، ترکیبات آنتی اکسیدانی، آنزیم ها و محتوای پروتئین اندازه گیری شدند. همچنین، کلونیزاسیون ریشه ها با استفاده از روش رنگ آمیزی فیلیپس و هایمن مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر اصلی قارچ بر صفات کلروفیل a، نسبت کلروفیل b به a در سطح 5%، کلروفیل b، کلروفیل کل، کاروتنوئید، آنتوسیانین، آنزیم های کاتالاز و پراکسیداز، فنل، فلاونوئید، مالون دی آلدئید و میزان پروتئین در سطح 1% معنی دار بود. همچنین اثر شوری بر اکثر صفات در سطح 1% معنی دار بود. اثر متقابل قارچ × شوری نیز بر کاروتنوئید، آنتوسیانین، کاتالاز، پراکسیداز و پروتئین در سطح 1%، و بر فنل در سطح 5% معنادار شد. بیشترین میزان کلروفیل a ( 25/0میلی گرم بر گرم وزن تر) و کلروفیل b (71/0میلی گرم) در تیمار قارچ مشاهده شد که نسبت به شاهد بدون قارچ به ترتیب 13.6% و 24.5% افزایش نشان داد. همچنین، قارچ موجب افزایش نسبت کلروفیل b/a و حفظ تعادل رنگدانه ای شد. بیشترین سطح کاروتنوئید نیز در تیمار قارچ تحت شوری 20 میلی مولار (047/0 میلی گرم برگرم وزن تر) مشاهده شد که نشان دهنده نقش حفاظتی P. indica در شرایط تنش شدید است. از سوی دیگر، کاربرد قارچ در شوری های ملایم موجب افزایش آنتوسیانین (22/57 میکروگرم بر گرم وزن تر) شد، اما در شوری شدید این اثر کاهش یافت. فعالیت آنزیم کاتالاز که با مقدار تجزیه میکرومول آب اکسیژنه در دقیقه بر میلی گرم پروتئین در 25 درجه سلسیوس اندازه گیری شد، در تیمار قارچ به طور معنی داری افزایش یافت. همچنین، افزایش محتوای پروتئین کل، فلاونوئید و فنل نیز در حضور قارچ و به ویژه در تنش های ملایم مشاهده شد. نتایج نشان داد که قارچ P. indica با بهبود جذب عناصر ضروری مانند نیتروژن، فسفر، منیزیم و تنظیم تعادل یونی، نقش مهمی در افزایش رنگدانه ها، ترکیبات آنتی اکسیدانی و مقاومت فیزیولوژیک گیاه زوفا در برابر تنش شوری ایفا می کند. بنابراین، کاربرد قارچ های همزیست مانند P. indica می تواند راهکاری مؤثر برای بهبود رشد و پایداری گیاهان دارویی در شرایط خاک های شور باشد.