اعظم خسروی مشیزی

آتش سوزی در اکوسیستم های نیمه خشک یکی از مهم ترین تهدیدهای زیست محیطی محسوب می شود که شناخت دقیق شاخص های اشتعال پذیری پوشش گیاهی را ضروری می سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی شاخص های اشتعال پذیری در جوامع گیاهی مراتع نیمه خشک شهرستان جیرفت و تحلیل ارتباط آن با رطوبت، فرم های رویشی و تیپ های گیاهی انجام شد. منطقه مورد مطالعه دارای تنوع ارتفاعی و اقلیمی قابل توجهی بود که شرایط متفاوتی را برای پوشش گیاهی فراهم می کرد. در این تحقیق، نمونه برداری از گونه های غالب در پایان فصل رشد انجام شد و شاخص های اشتعال پذیری شامل زمان شروع احتراق (TI)، مدت زمان احتراق (DC)، ارتفاع شعله (FH) و شاخص ترکیبی اشتعال پذیری (FI) در شرایط آزمایشگاهی اندازه گیری گردید. نتایج حاصل از آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین رطوبت گیاهان و شاخص های TI، DC و FI رابطه منفی و معنی داری وجود دارد، در حالی که ارتباطی بین رطوبت و FH مشاهده نشد. تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون LSD نشان داد که فرم های رویشی و تیپ های گیاهی از نظر شاخص های اشتعال پذیری تفاوت معنی داری دارند. فرم گراس دارای کمترین زمان شروع احتراق و بیشترین شدت احتراق بود، در حالی که فرم درختی بیشترین مدت زمان سوختن را نشان داد. همچنین، فرم بوته ای بیشترین ارتفاع شعله را تولید کرد. در سطح تیپ های گیاهی، تیپ Artemisia aucheri – Astragalus gossypinus بیشترین شاخص FI را داشت، در حالی که Rhazya stricta بیشترین زمان شروع و مدت احتراق را نشان داد.تحلیل مؤلفه های اصلی (PCA) نشان داد که گونه های علفی خانواده بقولات بیشترین ارتباط را با رطوبت داشتند، در حالی که گونه های گراس و بوته ای با شاخص های TI و FI، و گونه های درختی با شاخص DC بیشترین همبستگی را نشان دادند. گونه های درختچه ای خاص نیز با شاخص FH مرتبط بودند. این تحلیل ها نشان دادند که نوع گونه، ساختار زیستی و شرایط رطوبتی نقش تعیین کننده ای در شدت و گسترش آتش سوزی دارند. در مجموع، یافته ها نشان دادند که رطوبت، فرم رویشی، ساختار پوشش گیاهی و ترکیب گونه ای می توانند به عنوان شاخص های کلیدی در مدیریت آتش سوزی و برنامه ریزی حفاظتی مراتع نیمه خشک مورد استفاده قرار گیرند.