الهام رفیعی ساردوئی

منابع طبیعی حیاتی اند، اما استفاده نادرست به افزایش CO2 و تغییرات اقلیمی منجر شده است. طرح های ترسیب کربن با رویکرد معیشت پایدار و مشارکت مردم، راهکاری برای جذب کربن، احیای منابع و بهبود وضعیت جوامع محلی هستند. این پژوهش به بررسی نقش طرح ترسیب کربن در خصوصیات سرمایه اجتماعی و بهبود وضعیت روابط اجتماعی ذی نفعان محلی و دست اندرکاران سازمای منطقه مورد مطالعه بخش شهداد پرداخته است. روش تحقیق از نوع تحلیل شبکه های اجتماعی بوده و جامعه آماری اعضای گروه های توسعه روستایی تحت پوشش پروژه ترسیب کربن (چهار روستا) به تعداد 117 نفر بر اساس فرمول کوکران و مردم محلی روستای خارج از پوشش پروژه (یک روستا) به تعداد 25 نفر بر اساس مقایسه با یک روستای تحت پوشش پروژه با استفاده از فرمول کوکران و همچنین سازمان های مرتبط با این اجرای پروژه به تعداد 22 نهاد رسمی بوده است. ابزار جمع آوری داده ها از نوع پرسشنامه تحلیل شبکه ای مبتنی بر مقیاس لیکرت برای سنجش پیوندهای اعتماد و مشارکت تجزیه و تحلیل بوده و افراد بصورت است و داده ها بوسیله نرم افزار Ucinet نسخه 6 محاسبه شده و با استفاده از نرم افزار Netdraw گراف ها رسم گردیدند. شاخص های تحلیل شبکه اجتماعی مورد بررسی در سه سطح کلان (تراکم، تمرکز، دوسویگی، انتقال پذیری و میانگین فاصله ژئودزیک)، میانی (شاخص مرکز-پیرامون، شاخص E-I) و خرد (مرکزیت درجه، مرکزیت مجاورت، مرکزیت بینابینی) در دو مرحله قبل و بعد از اجرای پروژه در دو جامعه محلی تحت پوشش پروژه و خارج از پوشش پروژه و سازمان های مرتبط انجام گرفت. نتایج نشان داد که اجرای پروژه باعث افزایش شاخص های سطح کلان، میانی و خرد بین سازمان های رسمی و جوامع محلی تحت پوشش پروژه شده است. همچنین، میزان انسجام اجتماعی، سرمایه اجتماعی، میزان پایداری، توازن، سرعت گردش و تبادل اعتماد و مشارکت و اتحاد در بین جوامع محلی تحت پوشش پروژه نبست به جوامع محلی خارج از پوشش پروژه بیش تر بوده است. یافته ها نشان داد که پروژه های ترسیب کربن با تقویت همکاری و شبکه های ارتباطی، افزایش مشارکت و مسئولیت پذیری جوامع روستایی و نهادسازی، به ارتقای سرمایه اجتماعی کمک می کنند. این پروژه ها با افزایش مسئولیت پذیری جوامع محلی در قبال منابع طبیعی و محیط زیست، منجر به افزایش اعتماد به نفس و خوداتکایی آن ها می شود. همچنین، با اجرای عملیات بیابان زدایی، خطر شن های روان و فرسایش بادی کاهش یافته و نگرش روستائیان نسبت به منابع طبیعی و حفاظت از آب و خاک بهبود یافته است.