فریده عباس زاده افشار

استفاده گسترده از علفکش ها در کشاورزی می تواند اثرات نامطلوبی بر کیفیت خاک داشته باشد. در این مطالعه، تأثیر علفکش گلایفوسیت بر ویژگی های زیستی خاک های اصلاح شده با بیوچار و زئولیت بررسی شد. این پژوهش، سال 1401 در شرایط انکوباسیون در آزمایشگاه گروه علوم خاک دانشگاه جیرفت به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل چهار سطح علف کش گلایفوسیت (شاهد بدون علف کش، نصف دز مصرف توصیه شده، دز کامل توصیه شده و دو برابر دز توصیه شده)، چهار سطح ماده اصلاح کننده خاک (شاهد بدون اصلاح کننده، زئولیت به تنهایی، بیوچار به تنهایی و ترکیب بیوچار با زئولیت) و دو زمان نمونه برداری (3 و 60 روز پس از کاربرد) بودند. ویژگی های فیزیکوشیمیایی اولیه خاک اندازه گیری شد. شاخص های زیستی مورد ارزیابی شامل تنفس پایه و تنفس برانگیخته میکروبی، کربن، نیتروژن و فسفر زیست توده میکروبی، و فعالیت آنزیم های خاک (اوره آز، فسفاتاز اسیدی و قلیایی، بتا-گلوکوزیداز، دهیدروژناز و کاتالاز) مورد سنجش قرار گرفت. نتایج نشان داد که کاربرد گلایفوسیت به تنهایی باعث کاهش معنی دار در تمامی شاخص های زیستی اندازه گیری شده (جمعیت باکتری و قارچ، تنفس میکروبی، عناصر زیست توده میکروبی و فعالیت تمامی آنزیم ها) شد و این کاهش با افزایش دز مصرفی علف کش تشدید گردید. به طوری که در بالاترین دز (دو برابر دز توصیه شده) شدیدترین اثر بازدارندگی مشاهده شد. گذشت زمان (60 روز) در مقایسه با زمان کوتاه (3 روز) منجر به بهبود نسبی و بازیابی برخی از شاخص ها در تیمارهای با دز پایین و متوسط شد، اما این بازیابی در دزهای بالا بسیار محدود بود. کاربرد مواد اصلاح کننده، به ویژه ترکیب همزمان بیوچار و زئولیت، به صورت معنی داری اثرات منفی گلایفوسیت را کاهش داد و در بسیاری از موارد، مقادیر شاخص های زیستی را حتی به سطح تیمار شاهد (بدون علف کش) نزدیک کرد یا از آن فراتر برد. این ترکیب در تیمار شاهد نیز بالاترین مقادیر را تولید کرد. یافته های این پژوهش نشان داد، اگرچه گلایفوسیت اثرات سوء قابل توجهی بر سلامت زیستی خاک دارد، اما استفاده ترکیبی از بیوچار و زئولیت می تواند به عنوان یک راهکار مدیریتی مؤثر و پایدار برای کاهش این اثرات منفی و حتی بهبود کیفیت زیستی خاک عمل کند. این روش نه تنها سمیت علف کش را خنثی می کند، بلکه با ارتقای شرایط خاک، گامی مهم در جهت کشاورزی پایدار و حفظ سلامت اکوسیستم خاک برمی دارد. بنابراین، توصیه می شود در سیستم های کشاورزی که استفاده از علف کش گلایفوسیت اجتناب ناپذیر است، از ترکیب بیوچار و زئولیت به عنوان اصلاح کننده خاک استفاده شود تا اثرات اکولوژیک منفی به حداقل رسیده و باروری خاک در بلندمدت حفظ گردد.